Logistics hiện không chỉ là chi phí vận tải. Đây là một hệ thống gồm vận chuyển – lưu kho – phân phối – thủ tục – quản trị chuỗi cung ứng. Chỉ cần một mắt xích tăng chi phí, toàn bộ chuỗi giá trị sẽ bị đội lên.

Áp lực từ bên ngoài: chuỗi cung ứng biến động, chi phí vận tải tăng

Một nguyên nhân chính khiến logistics tăng trở lại là biến động chuỗi cung ứng toàn cầu. Các yếu tố như:

• Xung đột địa chính trị

• Gián đoạn vận tải

• Biến động giá nhiên liệu

• Thay đổi tuyến vận chuyển

…đều khiến chi phí vận tải quốc tế tăng lên, kéo theo chi phí logistics tổng thể.

Các tổ chức quốc tế như IMF và OECD cũng cùng nhận định rằng kinh tế toàn cầu năm 2026 tiếp tục đối mặt với rủi ro phân mảnh chuỗi cung ứng, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược logistics và chấp nhận mức chi phí cao hơn để đảm bảo ổn định.

Với Việt Nam – nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu – tác động càng rõ. Các ngành dệt may, da giày, thủy sản (biên lợi nhuận thấp) chịu ảnh hưởng trực tiếp khi chi phí vận chuyển tăng.

“Chi phí ẩn” gia tăng: rủi ro kép chi phí + uy tín giao hàng

Ngoài cước vận tải, nhiều doanh nghiệp còn đối mặt với các chi phí “ẩn” như:

• Phí lưu container

• Phí chậm giao hàng

• Chi phí phát sinh do tắc nghẽn cảng

Nhóm chi phí này không chỉ làm tăng tổng chi phí mà còn ảnh hưởng đến uy tín và khả năng giao hàng đúng hạn.

Theo Ngân hàng Thế giới (WB), chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm khoảng 16–20% GDP, cao hơn đáng kể so với mức 10–12% ở nhiều nền kinh tế phát triển. Báo cáo Connecting to Compete 2023 cũng nhấn mạnh chi phí logistics cao là rào cản lớn với năng lực cạnh tranh thương mại của các nền kinh tế đang phát triển. Ở góc nhìn doanh nghiệp, VCCI trong báo cáo năm 2024 cho rằng biến động chi phí vận tải quốc tế và phụ phí tiếp tục là mối quan ngại hàng đầu của doanh nghiệp xuất khẩu.

Điểm nghẽn nội tại: hạ tầng, kết nối vận tải và năng lực doanh nghiệp

Bên cạnh yếu tố quốc tế, logistics Việt Nam còn chịu áp lực từ các hạn chế nội tại.

1) Hạ tầng logistics chưa đồng bộ, lệ thuộc đường bộ

Vận tải đường bộ vẫn chiếm tỷ trọng lớn, trong khi các phương thức chi phí thấp hơn như đường thủy và đường sắt chưa được khai thác hiệu quả. Điều này làm tăng chi phí vận chuyển, đặc biệt với hàng xuất khẩu từ vùng sản xuất ra cảng biển.

2) Kết nối đa phương thức còn hạn chế, chi phí trung chuyển cao

Kết nối giữa các phương thức vận tải chưa tốt khiến chi phí trung chuyển tăng. Nhiều doanh nghiệp phải đi qua nhiều chặng, tốn kém hơn so với các quốc gia có hệ thống logistics phát triển.

3) Doanh nghiệp logistics nội địa nhỏ, thiếu vốn và công nghệ

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA), quy mô thị trường logistics đạt khoảng 40–45 tỷ USD, tăng trưởng 14–16%/năm. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp logistics trong nước còn quy mô nhỏ, thiếu vốn và công nghệ nên khả năng tối ưu chuỗi cung ứng hạn chế. VCCI cũng nhận xét nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa tối ưu được chuỗi cung ứng, khiến chi phí cao hơn mức trung bình.

4) Thủ tục hành chính và thời gian thông quan vẫn là “chi phí mềm”

Dù đã cải thiện, thời gian và chi phí thủ tục xuất nhập khẩu tại Việt Nam vẫn được nhìn nhận là còn cao so với nhiều nước trong khu vực, tạo thêm áp lực chi phí cho doanh nghiệp.

Logistics xanh: tăng chi phí ngắn hạn, nhưng là “vé vào cửa” dài hạn

Trong bối cảnh thị trường lớn như châu Âu và Bắc Mỹ siết tiêu chuẩn môi trường và truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp còn đối mặt yêu cầu chuyển sang logistics xanh. Xu hướng này có thể làm tăng chi phí trong ngắn hạn, nhưng là hướng đi tất yếu để duy trì khả năng cạnh tranh về dài hạn.

Doanh nghiệp xuất khẩu cần làm gì khi logistics tăng?

Trong bối cảnh chi phí tăng trở lại, bài toán không chỉ là “cắt chi phí” mà là tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng linh hoạt và bền vững hơn:

• Tối ưu kế hoạch vận chuyển: gom đơn, tối ưu lịch booking, giảm phí lưu bãi

• Đa dạng tuyến và phương thức: tăng tỷ trọng đường thủy/đường sắt khi phù hợp

• Tăng liên kết với đối tác logistics: chia sẻ dữ liệu, dự báo nhu cầu, tối ưu kho bãi

• Đẩy mạnh chuyển đổi số: theo dõi đơn hàng, chứng từ, dự báo rủi ro và chi phí

• Chuẩn bị cho logistics xanh: đánh giá phát thải, cải tiến bao bì, tối ưu năng lượng kho lạnh/kho thường

Kết luận

Chi phí logistics tăng trở lại năm 2026 không chỉ là thách thức trước mắt, mà còn là phép thử về năng lực thích ứng và khả năng nâng cấp chuỗi giá trị của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Doanh nghiệp nào tái cấu trúc chuỗi cung ứng tốt, đi nhanh hơn trong số hóa và xanh hóa, sẽ giữ được lợi thế cạnh tranh khi thị trường biến động.

Nguồn: vneconomy