Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tăng trưởng tháng đầu năm chủ yếu đến từ châu Á, nổi bật là Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN và Hàn Quốc, cùng với sự bứt phá của các nhóm cá tra, mực – bạch tuộc và tôm.

Ngược lại, thị trường Mỹ ghi nhận mức giảm đáng kể, đặc biệt ở nhóm cá ngừ, do tác động từ quy định MMPA và các vướng mắc trong thực thi quy định cấp Giấy chứng nhận chấp nhận (COA).

Cơ cấu sản phẩm: Tôm giữ vai trò chủ lực, cá tra tăng mạnh nhất

Xét theo nhóm sản phẩm trong tháng 1/2026:

• Tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực với kim ngạch 331 triệu USD, tăng 6,4%, chiếm gần 38% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản. Tăng trưởng tôm chủ yếu đến từ Trung Quốc và Nhật Bản, trong khi Mỹ có xu hướng chững lại do yếu tố thuế chống bán phá giá.

• Cá tra là điểm sáng nổi bật khi đạt hơn 177 triệu USD, tăng mạnh 33,2% so với tháng 1/2025. Nhu cầu tốt từ Trung Quốc, ASEAN và Nhật Bản giúp cá tra trở thành nhóm có mức tăng cao nhất tháng.

• Mực, bạch tuộc đạt gần 69 triệu USD, tăng 30,9%, nhờ tiêu thụ khả quan tại Nhật Bản và Hàn Quốc.

Ở chiều giảm:

• Cá ngừ chỉ đạt khoảng 57 triệu USD, giảm 14%, chịu tác động trực tiếp từ vướng mắc MMPA và việc cấp COA tại Mỹ.

• Cua ghẹ và giáp xác khác giảm 10,6%, còn khoảng 31 triệu USD.

• Nhuyễn thể có vỏ giảm 11,7%, xuống khoảng 20 triệu USD do tiêu thụ chậm tại EU.

Trung Quốc – Hongkong dẫn dắt tăng trưởng nhờ nhu cầu Tết

Trung Quốc – Hongkong tiếp tục là thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam trong tháng 1/2026 với kim ngạch gần 250 triệu USD, tăng 28,7% so với cùng kỳ. Động lực chính đến từ nhu cầu nhập khẩu tôm phục vụ Tết Nguyên đán.

Đáng chú ý, tôm hùm đóng góp đáng kể khi phân khúc tôm cao cấp tiêu thụ mạnh trong dịp lễ. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động đẩy nhanh tiến độ giao hàng sang Trung Quốc ngay trong tháng 1 để tận dụng nhu cầu tăng trước kỳ nghỉ Tết, góp phần tạo mức tăng trưởng ấn tượng cho toàn ngành.

Nhật Bản, ASEAN, Hàn Quốc tăng tốt; EU và Trung Đông đi lùi

• Xuất khẩu sang Nhật Bản đạt gần 146 triệu USD, tăng 21,3%. Đây là thị trường ổn định với nhu cầu tốt đối với tôm chế biến, cá tra phi lê đông lạnh, mực – bạch tuộc.

• Xuất khẩu sang ASEAN đạt khoảng 69 triệu USD, tăng mạnh 32,2%, phản ánh xu hướng gia tăng thương mại nội khối và nhu cầu cao tại Thái Lan, Philippines, Singapore.

• Hàn Quốc đạt hơn 67 triệu USD, tăng 9,1%, chủ yếu nhờ tiêu thụ tốt mực – bạch tuộc và cá tra.

Ngược lại:

• Xuất khẩu sang EU chỉ đạt gần 72 triệu USD, giảm 6,3% do nhu cầu yếu và tồn kho từ cuối năm trước, đặc biệt ở nhóm nhuyễn thể và cua ghẹ.

• Thị trường Trung Đông giảm 9,4%, còn khoảng 21 triệu USD sau giai đoạn nhập khẩu mạnh cuối năm 2025.

Xuất khẩu thủy sản sang Mỹ gặp ách tắc vì MMPA và COA

Tháng 1/2026, xuất khẩu thủy sản sang Mỹ chỉ đạt hơn 96 triệu USD, giảm 9,9% so với cùng kỳ.

Với tôm sang Mỹ, nhiều doanh nghiệp đã chủ động giao hàng sớm trong tháng 1 nhằm giảm rủi ro trước thời điểm công bố kết quả thuế chống bán phá giá vào 17/2/2026. Nhờ vậy, kim ngạch tôm sang Mỹ chưa giảm sâu trong tháng đầu năm, nhưng áp lực được dự báo sẽ dồn sang các tháng tiếp theo.

VASEP cho biết từ tháng 1/2026, xuất khẩu hải sản khai thác sang Mỹ gặp khó khi một số sản phẩm thuộc 12 nghề khai thác tạm thời không được phép xuất khẩu theo kết quả đánh giá tương đương của Đạo luật MMPA. Trong bối cảnh đó, các sản phẩm khai thác còn lại đủ điều kiện xuất khẩu được xem là cơ hội quan trọng để doanh nghiệp duy trì hiện diện tại thị trường Mỹ.

Tuy nhiên, từ 1/1/2026 đến nay, quá trình cấp Giấy chứng nhận chấp nhận (COA) cho hải sản khai thác xuất khẩu sang Mỹ phát sinh nhiều bất cập: nhiều hồ sơ không đủ điều kiện hoặc bị kéo dài thời gian xử lý do phát sinh thêm thủ tục hành chính, khiến hoạt động xuất khẩu bị đình trệ và ách tắc đáng kể.

Trước tình hình này, ngày 27/1/2026, VASEP đã tổng hợp ý kiến doanh nghiệp và tổ chức cuộc họp khẩn với Cục Thủy sản Kiểm ngư để báo cáo và kiến nghị hơn 10 vấn đề liên quan đến thực thi và nội dung quy định của Thông tư 74/2025.

Đến 30/1/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Công văn số 1042 về việc tăng cường tổ chức thực hiện Thông tư 74/2025/TT-BNNMT. Việc cấp COA đã triển khai tại một số địa phương nhưng còn thiếu đồng bộ, chưa thống nhất và số lượng hồ sơ được tiếp nhận, xử lý vẫn thấp so với nhu cầu thực tế.

Để tháo gỡ khó khăn và tránh gián đoạn xuất khẩu hải sản sang Mỹ, Bộ đề nghị Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo các đơn vị chức năng khẩn trương công bố thủ tục hành chính, công khai quy trình xử lý hồ sơ và hoàn thành trước ngày 5/2/2026. Đồng thời, địa phương cần tiếp nhận hồ sơ linh hoạt, bố trí đủ nhân lực, không yêu cầu thêm giấy tờ ngoài quy định và tăng cường tuyên truyền đầy đủ nội dung của Thông tư 74/2025.

Nguồn: VnEconomy