Hải quan liên tiếp gửi kiến nghị, yêu cầu sớm tháo gỡ

Ngay sau khi Nghị định 46/2026/NĐ-CP có hiệu lực, quá trình triển khai đã phát sinh nhiều bất cập. Cục Hải quan đã liên tiếp có văn bản gửi Bộ Y tế, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị sớm có giải pháp xử lý.

Khi Chính phủ ban hành Nghị quyết 09/2026/NQ-CP lùi thời hạn áp dụng Nghị định 46, Cục Hải quan tiếp tục yêu cầu các đơn vị đẩy nhanh thông quan thực phẩm nhập khẩu và kịp thời báo cáo khó khăn phát sinh, đồng thời tổng hợp phản ánh từ doanh nghiệp và hải quan địa phương để kiến nghị cơ quan quản lý chuyên ngành.

5 “điểm nghẽn” lớn khi thực thi Nghị định 46/2026/NĐ-CP

1) Thiếu danh mục chi tiết kèm mã HS: doanh nghiệp “lúng túng”, hàng “nằm chờ”

Cục Hải quan cho biết việc thiếu danh mục hàng hóa chi tiết kèm mã HS khiến doanh nghiệp và cơ quan quản lý địa phương lúng túng trong việc xác định mặt hàng thuộc diện kiểm tra chuyên ngành và đăng ký với cơ quan nào. Hệ quả là nhiều lô hàng phải chờ tại cảng, kéo theo chi phí lưu kho, lưu bãi tăng nhanh.

Kiến nghị: Các Bộ Công Thương – Y tế – Nông nghiệp và Môi trường sớm rà soát và ban hành danh mục chi tiết kèm mã HS để thống nhất căn cứ pháp lý trước khi triển khai lại.

2) Phân tán đầu mối kiểm tra: hồ sơ bị “chia nhỏ”, kéo dài thời gian xử lý

Với lô hàng nhập khẩu gồm nhiều mặt hàng thuộc phạm vi quản lý của 2–3 bộ, Nghị định 46 yêu cầu từng mặt hàng phải có kết quả xác nhận đạt yêu cầu nhập khẩu tương ứng từng cơ quan. Trong khi đó, theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, quy trình trước đây tập trung về một đầu mối.

Quy trình “chia nhỏ” đồng nghĩa thời gian xử lý kéo dài, container lưu cảng lâu hơn, đi ngược mục tiêu cải cách.

Kiến nghị: Thống nhất một đầu mối kiểm tra để giảm áp lực thủ tục cho doanh nghiệp.

3) Yêu cầu nhãn mác: cần làm rõ thời điểm phải đáp ứng

Nghị định 46 yêu cầu nhãn thực phẩm nhập khẩu phải thể hiện đầy đủ tên, địa chỉ của tổ chức/cá nhân sản xuất và tổ chức/cá nhân công bố sản phẩm.

Cục Hải quan cho rằng nếu buộc hoàn thiện ngay khi làm thủ tục nhập khẩu, doanh nghiệp sẽ bị động khi Nghị định có hiệu lực trở lại. Vì vậy, cần làm rõ yêu cầu này áp dụng trước khi thông quan hay trước khi lưu thông trên thị trường.

Ngoài ra, quy định về nhãn tại Nghị định 37/2026/NĐ-CP chỉ yêu cầu nhãn gốc thể hiện tên hàng, xuất xứ và thông tin tổ chức/cá nhân sản xuất hoặc chịu trách nhiệm ở nước ngoài, không đề cập thông tin tổ chức/cá nhân công bố sản phẩm tại Việt Nam. Sự thiếu đồng bộ làm tăng rủi ro ách tắc.

4) Thực phẩm nguồn gốc động vật/thủy sản: “vừa kiểm dịch vừa kiểm tra ATTP” nhưng nơi chỉ nhận một thủ tục

Nghị định 46 xếp nhóm thực phẩm nguồn gốc động vật và sản phẩm động vật thủy sản nhập khẩu vừa thuộc diện kiểm dịch, vừa phải kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý.

Tuy nhiên, một số địa phương phản ánh cơ quan chuyên môn chỉ tiếp nhận hồ sơ kiểm dịch mà chưa tiếp nhận thủ tục kiểm tra an toàn thực phẩm, khiến hàng hóa không thể hoàn tất quy trình và bị kẹt tại cửa khẩu.

5) Thu hẹp diện miễn kiểm tra, tăng lấy mẫu: nguy cơ quá tải kiểm nghiệm

Phạm vi miễn kiểm tra an toàn thực phẩm theo Nghị định 46 bị thu hẹp so với Nghị định 15/2018. Cùng với đó, phương thức kiểm tra thông thường yêu cầu kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực tế và lấy mẫu kiểm nghiệm khiến số lượng lô hàng phải lấy mẫu tăng mạnh.

Trong bối cảnh cơ sở kiểm nghiệm thường đặt xa cửa khẩu, thời gian chờ kéo dài, nguy cơ quá tải càng lớn.

Đề xuất của Hải quan: Nghiên cứu áp dụng quản lý rủi ro trong kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với nguyên liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất trong nước, theo hướng phân loại doanh nghiệp theo mức độ tuân thủ; cân nhắc miễn kiểm tra cho doanh nghiệp ưu tiên và doanh nghiệp tuân thủ tốt.