1. Hà Nội, TP.HCM tiếp tục dẫn đầu – khoảng cách với các địa phương còn rất lớn

Chỉ số TMĐT được VECOM xây dựng dựa trên 3 nhóm tiêu chí:

• Nguồn nhân lực & hạ tầng công nghệ thông tin

• Giao dịch B2C (doanh nghiệp – người tiêu dùng)

• Giao dịch B2B (doanh nghiệp – doanh nghiệp)

Kết quả xếp hạng năm 2025:

• Hà Nội: dẫn đầu với 74,7 điểm

• TP. Hồ Chí Minh: đứng thứ hai với 73,5 điểm

• Đà Nẵng: đứng thứ ba với 28,1 điểm

Điểm trung bình của 63 tỉnh, thành chỉ 9,3 điểm. Khoảng cách giữa địa phương dẫn đầu và địa phương thấp nhất lên tới 73,1 điểm, cho thấy TMĐT vẫn tập trung chủ yếu tại hai trung tâm kinh tế lớn, trong khi nhiều tỉnh thành khác còn ở giai đoạn rất sơ khai.

2. Từ hình thành, phổ cập đến tăng trưởng nhanh – và bước chuẩn bị cho giai đoạn 4

Nguồn ảnh: VECOM

VECOM chia quá trình phát triển TMĐT Việt Nam thành các giai đoạn:

• 1998–2005: Giai đoạn hình thành – chủ yếu xây dựng hạ tầng, khung pháp lý ban đầu.

• 2006–2015: Giai đoạn phổ cập – TMĐT được biết đến rộng rãi hơn, xuất hiện các website, sàn giao dịch đầu tiên.

• Từ 2016 đến nay: Giai đoạn tăng trưởng nhanh – bùng nổ sàn TMĐT, thanh toán số, logistics phục vụ TMĐT.

Bất chấp đại dịch Covid-19 và bất ổn kinh tế toàn cầu, TMĐT Việt Nam vẫn tăng trưởng ấn tượng:

• 2015: khoảng 4 tỷ USD

• 2024: đạt 32 tỷ USD – tăng 8 lần sau 9 năm.

Động lực tăng trưởng đến từ:

• Tăng trưởng GDP khá tích cực

• Cơ cấu dân số trẻ, quen với công nghệ

• Các nhà đầu tư (đặc biệt là nước ngoài) ưu tiên chiếm thị phần trước, lợi nhuận sau, từ đó kích cầu mua sắm trực tuyến.

VECOM nhận định: năm 2025 là năm chuyển tiếp, chuẩn bị cho giai đoạn phát triển thứ tư của TMĐT Việt Nam – giai đoạn “phát triển nhanh và bền vững” từ năm 2026.

3. Khung chính sách mới: Nền tảng cho phát triển bền vững giai đoạn 2026–2030

Giai đoạn tới, sự phát triển của TMĐT sẽ phụ thuộc rất lớn vào việc hoàn thiện chính sách, pháp luật, trong đó trọng tâm là:

• Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026–2030

• Luật Thương mại điện tử (sửa đổi)

• Pháp luật về thuế, xuất khẩu trực tuyến, thống kê TMĐT, quản lý giao dịch số…

Trong thời gian qua, nhiều chính sách quan trọng đã được ban hành, góp phần thúc đẩy TMĐT, đặc biệt là xuất khẩu trực tuyến:

1. Thông tư 11/2019/TT-BCT và 40/2020/TT-BCT

   • Hỗ trợ doanh nghiệp xúc tiến thương mại trên môi trường mạng.

   • Hỗ trợ tham gia/gian hàng trên 50 sàn TMĐT hàng đầu thế giới, hội chợ, triển lãm online, hội nghị giao thương, đào tạo trực tuyến…

2. Quyết định 645/QĐ-TTg (2020) – Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia 2021–2025

   • Mở rộng thị trường tiêu thụ hàng hóa trong và ngoài nước thông qua TMĐT.

   • Đẩy mạnh TMĐT xuyên biên giới.

3. Nghị định 80/2021/NĐ-CP – Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV)

   • Hỗ trợ tối đa 50% chi phí duy trì tài khoản trên sàn TMĐT trong nước và quốc tế,

   • Mức tối đa 50 triệu đồng/năm/doanh nghiệp,

   • Áp dụng tối đa 2 năm kể từ khi doanh nghiệp đăng ký tài khoản trên sàn.

4. Quyết định 1445/QĐ-TTg (2022) – Chương trình hành động thực hiện Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến 2030

   • Xây dựng mô hình ứng dụng TMĐT xuyên biên giới để hỗ trợ doanh nghiệp Việt bán hàng trên các sàn TMĐT lớn thế giới.

   • Phát triển hệ thống CNTT hỗ trợ các Thương vụ, đẩy mạnh dịch vụ logistics, trung tâm logistics ở nước ngoài.

   • Tổ chức đào tạo, tập huấn về xúc tiến thương mại, marketing quốc tế, xuất khẩu qua TMĐT cho hiệp hội, ngành hàng, doanh nghiệp.

Những chính sách này tạo “nền” cho TMĐT tăng trưởng nhanh hơn nhưng không chạy theo “đốt tiền”, mà hướng tới hiệu quả, minh bạch và bền vững.

4. Bốn nhóm rào cản lớn với doanh nghiệp khi xuất khẩu qua TMĐT

Dù cơ hội lớn, VECOM chỉ rõ 4 nhóm rào cản chính khi doanh nghiệp – đặc biệt là MSME (siêu nhỏ, nhỏ và vừa) – tham gia TMĐT xuyên biên giới:

1. Rào cản năng lực

   • Thiếu nhân lực TMĐT, marketing số, quản lý vận hành sàn.

   • Khó xây dựng quan hệ đối tác chiến lược ở thị trường nước ngoài.

   • Hạn chế về nguồn lực để mở rộng kênh tiếp cận khách hàng quốc tế.

2. Rào cản pháp lý

   • Quy định xuất khẩu, TMĐT xuyên biên giới giữa các thị trường còn phức tạp, chồng chéo.

   • Doanh nghiệp khó nắm hết quy định về hóa đơn, thuế, bảo hộ người tiêu dùng, bảo vệ dữ liệu…

3. Rào cản chi phí

   • Chi phí duy trì gian hàng, quảng cáo, logistics quốc tế, xử lý hoàn trả… cao so với sức của MSME.

   • Phí dịch vụ trên sàn, phí thanh toán quốc tế, lưu kho… gây áp lực lớn lên biên lợi nhuận.

4. Rào cản kiến thức

   • Thiếu hiểu biết về:

     • Quy trình xuất khẩu, thủ tục hải quan, thuế.

     • Nghiệp vụ TMĐT xuyên biên giới, vận hành gian hàng, tối ưu chuyển đổi.

   • Nhiều doanh nghiệp chưa biết tận dụng hỗ trợ từ các chương trình quốc gia, hiệp hội, sàn TMĐT.