Từ công cụ kỹ thuật thành “đòn bẩy” quản lý thị trường

Từ ngày 23/12/2025, Bộ Công Thương chính thức vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa verigoods.vn. Chỉ ba ngày sau, chiều 26/12, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục ra mắt Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam. Hai động thái nối tiếp trong cùng một tuần lễ cuối năm cho thấy đây không phải sự trùng hợp, mà là bước đi chiến lược, có chủ đích.

Cả hai hệ thống đều hướng tới giải bài toán lớn:

• Bảo vệ hàng hóa nội địa trước cạnh tranh và gian lận xuất xứ;

• Nâng chuẩn quản lý chất lượng, đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về xuất xứ, an toàn, trách nhiệm;

• Củng cố niềm tin của thị trường trong nước và quốc tế.

Với Bộ Công Thương, verigoods.vn là một trong 6 nhiệm vụ tiên phong được Thủ tướng giao tại Hội nghị tổng kết công tác ngành Công Thương giai đoạn 2021–2025 và triển khai nhiệm vụ 2026.

Truy xuất nguồn gốc, vì vậy, không còn là “việc riêng” của doanh nghiệp hay chỉ là tiêu chí kỹ thuật phục vụ xuất khẩu, mà được nâng lên thành phương thức quản lý thị trường hiện đại, gắn với:

• Cải cách thủ tục hành chính,

• Chuyển đổi số trong thương mại theo Nghị quyết 214/NQ-CP,

• Chuẩn bị cho Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa có hiệu lực từ 01/01/2026.

Hệ thống verigoods.vn được thiết kế theo hướng lấy doanh nghiệp và người tiêu dùng làm trung tâm:

• Người tiêu dùng quét mã QR để xem được thông tin về nguồn gốc, quy trình sản xuất, lưu thông, phân phối.

• Doanh nghiệp có công cụ để chứng minh tính chính danh, bảo vệ thương hiệu, hạn chế hàng giả – hàng nhái, gian lận thương mại.

Theo lộ trình, từ 01/01/2026, truy xuất nguồn gốc qua verigoods.vn sẽ bắt buộc với một số nhóm hàng rủi ro cao như:

• Hóa chất, tiền chất công nghiệp,

• Vật liệu nổ công nghiệp,

• Nguyên liệu và sản phẩm thuốc lá…

Cách tiếp cận theo lộ trình, bắt đầu từ nhóm rủi ro cao, vừa cho thấy thái độ quyết liệt, vừa tránh gây “sốc chi phí” cho doanh nghiệp, đặc biệt nhóm nhỏ và vừa.

Ở góc độ quản lý, dữ liệu truy xuất giúp cơ quan chức năng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm có trọng tâm, dựa trên dữ liệu số, thay vì kiểm tra dàn trải.

“Hộ chiếu dữ liệu” cho hàng Việt trên thị trường quốc tế

Theo TS. Nguyễn Minh Phong – Ủy viên Hội đồng tư vấn Kinh tế, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, truy xuất nguồn gốc đang trở thành một dạng “hộ chiếu dữ liệu” cho hàng hóa Việt Nam trong thương mại toàn cầu.

Ông cho rằng truy xuất nguồn gốc mang ba ý nghĩa cốt lõi:

1. Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

   • Giúp doanh nghiệp chứng minh “chính chủ” với sản phẩm,

   • Hạn chế tình trạng mạo danh, “ăn theo” thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế.

2. Tạo nền tảng cạnh tranh bình đẳng

   • Minh bạch nguồn gốc để phân biệt hàng thật – hàng giả,

   • Giảm dư địa cho gian lận thương mại, chuyển tải bất hợp pháp, lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại.

3. Công cụ sống còn trước rào cản phòng vệ thương mại

   • Tại nhiều thị trường lớn, mức thuế áp dụng phụ thuộc rất lớn vào việc chứng minh được xuất xứ thật.

   • Hàng được xác định rõ “Made in Vietnam”, đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ, có thể được hưởng thuế suất ưu đãi, thậm chí 0%.

   • Ngược lại, hàng không chứng minh được nguồn gốc có thể bị áp mức thuế lên tới 30–40% hoặc cao hơn.

Tuy nhiên, ông Phong cũng chỉ ra các “điểm nghẽn”:

• Nhận thức xã hội về truy xuất vẫn chưa đồng đều;

• Thủ tục ở nhiều nơi còn rườm rà;

• Nhiều doanh nghiệp yếu về quản trị dữ liệu, lưu trữ chứng từ không đầy đủ;

• Khó truy xuất “tận gốc” khi chuỗi cung ứng nhiều tầng nấc mà không có hệ thống dữ liệu số.

Trong bối cảnh đó, verigoods.vn được xem như một “mặt bằng chung” về truy xuất nguồn gốc, giúp:

• Chuẩn hóa cách ghi nhận dữ liệu;

• Giảm chi phí đầu tư hệ thống riêng lẻ;

• Hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, từng bước thích ứng với yêu cầu mới từ thị trường và đối tác.

Minh bạch nông sản: Nền móng cho xuất khẩu bền vững

Nếu verigoods.vn bao phủ toàn bộ các nhóm hàng hóa, thì Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ra mắt chiều 26/12 lại tập trung vào lĩnh vực cốt lõi: nông nghiệp – thực phẩm.

Bộ trưởng Trần Đức Thắng khẳng định, nền tảng này cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW: lấy khoa học, công nghệ và chuyển đổi số làm động lực then chốt cho phát triển nông nghiệp bền vững.

Một số điểm chính của hệ thống:

• Ghi nhận và quản lý thông tin sản phẩm từ sản xuất – thu hoạch – sơ chế – chế biến – vận chuyển – phân phối;

• Thiết kế ba hợp phần:

  • Cho người sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp;

  • Cho đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ;

  • Cho cơ quan quản lý nhà nước;

• Hướng đến xây dựng hệ sinh thái dữ liệu liên thông, phục vụ vừa quản lý nhà nước, vừa phục vụ thương mại và chứng minh với đối tác nhập khẩu.

Việc chọn sầu riêng làm đối tượng thí điểm theo Quyết định 5272/QĐ-BNNMT thể hiện cách làm “đi vào điểm nóng”:

• Sầu riêng là mặt hàng nông sản có kim ngạch xuất khẩu lớn;

• Đồng thời rất nhạy cảm về chất lượng, mã vùng trồng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kiểm dịch thực vật.

Dữ liệu truy xuất được:

• Ký số,

• Gắn tem xác thực điện tử,

• Đồng bộ với hệ thống Bộ Công Thương,

• Tích hợp bảo mật cùng Bộ Công an.

Điều này cho thấy mức độ đầu tư nghiêm túc, định hướng lâu dài chứ không phải giải pháp tình thế.

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu rau quả năm 2025 ước khoảng 8,59 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm trước. Song song cơ hội là áp lực: EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc đều siết mạnh yêu cầu về:

• Mã số vùng trồng,

• Cơ sở đóng gói được đăng ký,

• Hệ thống truy xuất nguồn gốc đầy đủ,

• Kiểm soát nghiêm ngặt an toàn thực phẩm và dư lượng.

Trong bối cảnh đó, hệ thống truy xuất nông sản quốc gia được kỳ vọng trở thành “tấm hộ chiếu dữ liệu” cho nông sản Việt, giúp:

• Giảm nguy cơ bị cảnh báo, trả hàng,

• Tăng sức thuyết phục trong đàm phán giá,

• Mở rộng cửa vào các thị trường khó tính, có giá trị cao.

Không kém phần quan trọng, minh bạch nguồn gốc nông sản còn là nền tảng để:

• Tăng niềm tin của người tiêu dùng nội địa;

• Xây dựng văn hóa tiêu dùng lành mạnh;

• Củng cố vị thế hàng Việt ngay trên “sân nhà”.

Nguồn: Báo Công Thương