Xuất khẩu tăng tốc, nhu cầu EU phục hồi rõ nét

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam, riêng tháng 11/2025, xuất khẩu thủy sản đạt 989,5 triệu USD, tăng 64,6% so với cùng kỳ 2024. Lũy kế 11 tháng, kim ngạch toàn ngành đạt 10,5 tỷ USD, tăng 19%.

Trong đó, thị trường EU ghi nhận giá trị xuất khẩu hơn 1 tỷ USD, tăng 17,4%, cho thấy nhu cầu tiêu dùng đang phục hồi, đặc biệt với nhóm thủy sản nuôi trồng. Thủy sản khai thác vẫn chịu sức ép từ cảnh báo IUU, nhưng xu hướng dịch chuyển sang nuôi trồng đạt chuẩn bền vững đang mở ra dư địa tăng trưởng mới.

Ở nhóm lương thực, số liệu Hải quan cho thấy xuất khẩu gạo tháng 11/2025 đạt 374.288 tấn, tương đương 190,14 triệu USD. Dù giá bình quân có giảm nhẹ, Việt Nam vẫn duy trì khối lượng xuất khẩu cao, với hơn 7,53 triệu tấn trong 11 tháng.

Điểm nhấn là việc Công ty CP Lương thực A AN ký kết hợp tác với AWTC GmbH (Đức) để phân phối độc quyền gạo sạch A AN tại châu Âu. Đây là bước đi chiến lược giúp gạo Việt:

• Thâm nhập sâu hơn vào phân khúc cao cấp tại EU,

• Gắn với thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và chuẩn chất lượng cao,

• Mở đầu cho mô hình “đi cùng thương hiệu” thay vì chỉ bán hàng rời.

Sản lượng dự kiến 1.000 tấn năm 2025 và tăng gấp đôi năm 2026, tạo tiền lệ tốt cho các doanh nghiệp gạo Việt khác khi tiếp cận EU.

Ngành rau quả là điểm sáng nổi bật nhất. Trong 9 tháng đầu năm, kim ngạch rau quả sang EU đạt khoảng 269 triệu USD, tăng 51,7%; dự kiến cả năm 2025 có thể tiệm cận 400 triệu USD, mức cao nhất từ trước đến nay.

• Chanh leo dẫn đầu với khoảng 25% tỷ trọng và mức tăng trên 100%.

• Các sản phẩm như dứa, xoài, dừa tăng trưởng hai–ba chữ số nhờ phù hợp xu hướng tiêu dùng xanh, ưu tiên thực phẩm tự nhiên, ít xử lý hóa học.

EU đang trở thành thị trường tăng trưởng nhanh nhất cho rau quả Việt, góp phần giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.

Về cấu trúc thị trường:

• Hà Lan là “cửa ngõ” phân phối lớn nhất, chiếm 35–40% kim ngạch nhờ hệ thống logistics và trung tâm phân phối phát triển.

• Đức và Pháp giữ vị trí tiếp theo, có nhu cầu ổn định với trái cây đông lạnh, nước ép và nông sản chế biến sâu.

Xu hướng tiêu dùng tại EU tạo ra sự dịch chuyển tích cực trong cơ cấu xuất khẩu nông sản Việt:

• Ưu tiên sản phẩm giá trị gia tăng cao: trái cây sấy, đông lạnh, nước ép, tinh chế

• Giảm dần tỷ trọng hàng tươi bán thô.

Điều này giúp doanh nghiệp:

• Kéo dài thời gian bảo quản,

• Giảm áp lực logistics mùa vụ,

• Nâng giá trị xuất khẩu trên mỗi đơn vị hàng hóa.

Nhiều doanh nghiệp đang chủ động tăng công suất để đón đầu nhu cầu mới:

• WestFood đưa vào hoạt động nhà máy chế biến nông sản tại Hậu Giang, diện tích 7 ha, vốn 666 tỷ đồng, công suất 30.000 tấn thành phẩm/năm – hiện là nhà máy lớn nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

• Công ty CP Thực phẩm Sao Ta (Fimex VN) đẩy mạnh xuất khẩu tôm chế biến (Nobashi, tôm tẩm bột…), mở rộng vùng nuôi đạt chuẩn ASC để đáp ứng yêu cầu truy xuất, môi trường và phúc lợi động vật từ EU.

Các chuyên gia nhận định: chế biến sâu chính là chìa khóa cạnh tranh dài hạn – chuyển từ tư duy “bán thô, lãi mỏng” sang “bán tinh, giá trị cao và ổn định”.

Doanh nghiệp chuyển từ bị động sang chủ động tuân thủ

Một tín hiệu rất tích cực năm 2025 là số cảnh báo của EU đối với nông sản Việt giảm gần 50%, từ 114 cảnh báo (2024) xuống còn 60.

EU thường xuyên cập nhật, siết chặt quy định về:

• Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật,

• Kháng sinh, phụ gia,

• Nhãn mác, truy xuất nguồn gốc.

Chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể khiến lô hàng bị trả về hoặc tiêu hủy.

Theo TS Ngô Xuân Nam – Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, kết quả giảm cảnh báo phản ánh:

• Doanh nghiệp đã bắt đầu chủ động tiếp cận tiêu chuẩn,

• Nhiều địa phương kiểm soát chất lượng ngay từ vùng trồng, vùng nuôi thay vì xử lý khi sự cố đã xảy ra.

Năm 2025, Văn phòng SPS:

• Tổng hợp gần 1.000 thông báo từ các nước thành viên WTO,

• Trong đó 578 dự thảo quy định mới về an toàn thực phẩm, kiểm dịch,

• Biên soạn 6 sổ tay hướng dẫn SPS theo nhóm thị trường (EU, Australia, thị trường Hồi giáo, thủy sản, rau quả…),

• Tổ chức 4 hội nghị vùng về cam kết SPS trong EVFTA, UKVFTA, RCEP…

Mục tiêu là giúp doanh nghiệp:

• Hiểu chuẩn trước khi bị cảnh báo,

• Giảm rủi ro thu hồi ưu đãi thuế,

• Xây nền tảng tuân thủ bền vững để xuất khẩu ổn định.

Song song đó, nhiều doanh nghiệp thay đổi cách “đi EU”:

• Không chỉ bán qua nhà nhập khẩu trung gian,

• Mà còn thiết lập hiện diện thương mại, kho ngoại quan, logistics tại EU,

• Từ đó chủ động tồn kho, phản ứng nhanh với đơn hàng, cải thiện dịch vụ khách hàng.

Trong thời gian tới, EU sẽ tiếp tục:

• Siết chặt kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật,

• Chống gian lận thương mại,

• Triển khai các quy định về chống phá rừng (EUDR), yêu cầu dữ liệu vùng trồng minh bạch và “xanh” hơn.

Dù EUDR được lùi thời điểm áp dụng, doanh nghiệp Việt vẫn phải chuẩn bị sớm:

• Đầu tư truy xuất nguồn gốc số hóa,

• Xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn,

• Chuyển đổi xanh trong canh tác, thu hoạch, chế biến.

Tận dụng EVFTA: Từ “xin thị trường” sang “xây thị trường”

Để giữ đà tăng trưởng và tận dụng tốt EVFTA, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp nông sản Việt:

1. Đầu tư bài bản vào truy xuất nguồn gốc

   • Vùng trồng, vùng nuôi chuẩn quốc tế;

   • Hệ thống dữ liệu số hóa, sẵn sàng cung cấp cho đối tác và cơ quan kiểm tra.

2. Đẩy mạnh chế biến sâu và sản phẩm giá trị gia tăng

   • Tập trung vào trái cây đông lạnh, sấy dẻo, nước ép, cô đặc, sản phẩm chế biến từ tôm, cá…

   • Giảm lệ thuộc vào hàng tươi, xuất thô.

3. Theo sát các thay đổi về SPS, MRL, môi trường, EUDR

   • Cập nhật thường xuyên,

   • Điều chỉnh quy trình canh tác, sử dụng vật tư nông nghiệp cho phù hợp.

4. Xây dựng thương hiệu và hiện diện thương mại tại EU

   • Phát triển nhãn hàng riêng, câu chuyện sản phẩm,

   • Đi cùng đối tác địa phương về phân phối, logistics, marketing.

Với nền tảng tuân thủ đang cải thiện, năng lực chế biến được nâng cấp và sự chủ động ngày càng rõ của doanh nghiệp, EU vẫn là thị trường còn rất nhiều dư địa.

Nông sản Việt đang dần chuyển từ vị thế “đi xin thị trường” sang “xây dựng thị trường riêng”, củng cố hình ảnh một nguồn cung chất lượng, chuẩn hóa và đáng tin cậy trên bản đồ xuất khẩu thế giới.

Nguồn: Báo Công Thương