Tôm tiếp tục là “đầu tàu” của ngành thủy sản

Theo số liệu Hải quan, đến hết tháng 11/2025, kim ngạch xuất khẩu tôm đạt 4,3 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ 2024, tiếp tục giữ vị trí nhóm hàng chủ lực của thủy sản Việt Nam. Riêng tháng 11, xuất khẩu tôm đạt 393 triệu USD, tăng 14% so với cùng kỳ.

Cơ cấu sản phẩm cho thấy:

• Tôm thẻ chân trắng vẫn chiếm ưu thế với 2,8 tỷ USD (khoảng 64,8% tổng kim ngạch).

• Tôm sú đạt 426 triệu USD, tăng nhẹ 4%.

• Đáng chú ý nhất là nhóm “tôm loại khác” với trên 1 tỷ USD, tăng tới 74%, chủ yếu nhờ tôm hùm xuất khẩu sang Trung Quốc.

Sự dịch chuyển sang phân khúc tôm giá trị cao, đặc biệt tôm hùm sống và sản phẩm cao cấp, giúp giá trị bình quân xuất khẩu tăng, thể hiện xu hướng nâng chất, không chỉ chạy theo số lượng.

Trung Quốc & Hồng Kông: Thị trường “ngôi sao” nhưng cạnh tranh ngày càng gay gắt

Trong 11 tháng, Trung Quốc và Hồng Kông là thị trường lớn nhất của tôm Việt Nam với 1,2 tỷ USD, chiếm hơn 28% tổng kim ngạch và tăng tới 59% so với cùng kỳ.

• Riêng tháng 11/2025, xuất khẩu đạt 108 triệu USD – thấp hơn tháng 10 nhưng vẫn tăng gần 27% so với cùng kỳ.

• Nhu cầu tôm sống, tươi, đông lạnh, đặc biệt là tôm hùm sống và tôm cao cấp, tăng mạnh, ghi nhận mức tăng trưởng ba con số.

Tuy nhiên, mức độ cạnh tranh tại thị trường này rất khốc liệt:

• Ecuador, Ấn Độ giữ ưu thế ở phân khúc giá rẻ.

• Việt Nam, Thái Lan cạnh tranh ở phân khúc cao cấp và chế biến.

• Trung Quốc tăng cường yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, kiểm soát biên mậu, thủ tục hải quan, buộc doanh nghiệp phải đầu tư mạnh hơn vào quản trị chuỗi cung ứng, hồ sơ và chứng từ.

CPTPP: Bệ đỡ quan trọng trong bối cảnh thị trường biến động

Khối CPTPP tiếp tục là vùng thị trường tăng trưởng tích cực với 1,2 tỷ USD trong 11 tháng, tăng 32% so với cùng kỳ.

• Nhật Bản là thị trường trọng điểm, đạt 535 triệu USD, tăng 13%, tập trung vào tôm chế biến cho kênh bán lẻ, siêu thị.

• Australia, Anh, Canada duy trì đà tăng ổn định, góp phần giúp CPTPP trở thành một trong những trụ cột bền vững của ngành tôm.

Trong bối cảnh Mỹ và EU liên tục thay đổi chính sách thương mại, việc đa dạng hóa thị trường trong CPTPP được xem là chiến lược giảm rủi ro và ổn định tăng trưởng.

Mỹ & EU: Vừa “gỡ khó” vừa giữ thị phần

Thị trường Mỹ:

• 11 tháng 2025, xuất khẩu tôm sang Mỹ đạt 754 triệu USD, tăng 7% so với cùng kỳ.

• Nhưng riêng tháng 11 chỉ đạt 52 triệu USD, giảm 7%, do:

  • Thuế chống bán phá giá sơ bộ POR19 ở mức cao.

  • Thuế đối ứng theo chính sách thương mại mới.

Giá tôm Việt Nam xuất sang Mỹ tăng:

• Tôm thẻ chân trắng: khoảng 12,8–14,1 USD/kg.

• Tôm sú: khoảng 17,9–20,4 USD/kg.

Điều này khiến tôm Việt mất lợi thế giá so với Ecuador và các nước Nam Á, buộc doanh nghiệp phải đi theo hướng chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận bền vững để giữ chỗ trên kệ siêu thị.

Thị trường EU:

• 11 tháng 2025, xuất khẩu tôm sang EU đạt 540 triệu USD, tăng 21%.

• Đức, Bỉ, Hà Lan là các thị trường tăng trưởng tốt, được hỗ trợ bởi:

  • Thiếu hụt nguồn cung tôm sú từ Ấn Độ, Indonesia trong một số thời điểm.

  • Xu hướng ưu tiên sản phẩm chế biến có chứng nhận bền vững, truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

EU ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về môi trường, an sinh xã hội, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận (ASC, BAP…). Những doanh nghiệp chủ động đầu tư vùng nuôi chuẩn quốc tế và sản phẩm chế biến sâu đang là bên hưởng lợi.

Kỷ lục mới 4,6 tỷ USD – Và bài toán 2026

Với kết quả 4,3 tỷ USD sau 11 tháng, VASEP dự báo xuất khẩu tôm năm 2025 chắc chắn vượt 4,5 tỷ USD, nhiều khả năng đạt 4,6 tỷ USD – kỷ lục mới của ngành.

Bước sang năm 2026, triển vọng được đánh giá thận trọng vì:

• Áp lực thuế và phòng vệ thương mại tại Mỹ tiếp tục gia tăng.

• Cạnh tranh tại Trung Quốc ngày càng khốc liệt.

• Chi phí sản xuất trong nước (thức ăn, con giống, lao động, điện, logistics) vẫn ở mức cao.

Dù vậy, nếu doanh nghiệp:

• Mở rộng thị trường CPTPP, EU, Trung Đông;

• Tập trung sản phẩm giá trị gia tăng (tôm chế biến sâu, ready-to-eat, sản phẩm tiện lợi);

• Đầu tư mạnh vào chuỗi nuôi – chế biến – truy xuất – chứng nhận bền vững;

… thì ngành tôm Việt Nam vẫn có thể duy trì đà tăng trưởng, dù bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều rủi ro đan xen.